XEROSTOMIA czyli inaczej SUCHOŚĆ W JAMIE USTNEJ

                             
 występuje wtedy, kiedy ilość wydzielanej śliny spoczynkowej na czczo jest mniejsze niż 35 ml/godzinę.

 

Możemy ją podzielić na:

• Kserostomie prawdziwą (xerostomia vera), która jest zespołem objawów wywołanych zmniejszeniem funkcji gruczołów ślinowych [zmniejszenie wydzielania śliny poniżej 0,1 ml/min] z prawidłową błoną śluzową (typ I) lub z towarzyszącym jej zanikiem (typ II)

oraz

• Kserostomie rzekomą (xerostomia spuria), która jest subiektywnym uczuciem suchości i pieczenia jamy ustnej u osób z prawidłowym wydzielaniem śliny przez gruczoły ślinowe, bez towarzyszących objawów klinicznych. Może towarzyszyć w przebiegu psychoz, nerwic, miażdżycy naczyń krwionośnych czy zespołu palących ust [stomatodynii].

Do przyczyny powstawania suchości możemy zaliczyć:

• Leki
• Choroby ogólne
• Radioterapia guzów głowy i szyi
• Czynniki miejscowe

Nasilenie objawów Kserostomii może powodować stosowanie jednego lub kilka leków z listy 400 leków. Wśród nich znajdują się leki z grupy:

• Leki o działaniu moczopędnym (diuretyki) np. Chlorotiazyd;
• Leki o działaniu przeciwdepresyjnym (trójpierścieniowe) np. Amitryptylina;
• Leki o działaniu przeciwhistaminowym np. Hydroksyzyna;
• Leki hipotensyjne (leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi) np. Enalapril;
• Leki o działaniu neuroleptycznym np. Chloropromazyna ;
• Leki o działaniu pobudzającym układ współczulny np. Metamfetamina;
• Leki o działaniu rozszerzającym oskrzela np. Salbutamol;
• Leki o działaniu przeciwlękowym np. Diazepam ;
• Leki o działaniu cholinolitycznym np. Atropina;
• Chemioterapeutyki np. Tetracykliny ;
• Narkotyczne leki przeciwbólowe np. Morfina;
• Leki stymulujące układ immunologiczny np. Biostymina.

Wśród chorób ogólnych, które mogę powodować suchość w jamie ustnej możemy zaliczyć

•       Sarkoidoza  czyli chorobę układu odpornościowego charakteryzujące się powstawaniem ziarniniaków;

•       Stany psychogenne takie jak stany lękowe, depresja endogenna;

•       Anemia mikrocytarna i deficyt żelaza

•       Awitaminozy (Vit B1,B6)

•       AIDS,HIV

•       Guzy kąta mostowo-móżdżkowego – ucisk na korzenie nerwu twarzowego.

•       Odwodnienie

•       Kolagenozy [twardzina, toczeń rumieniowaty, Zespół Sjögrena (pierwotny i wtórny)]

•       Grzybica jamy ustnej.

•       Choroby alergiczne (pokrzywki, choroba posurowicza, atopowe zapalenia)

•       Cukrzyca

•       Zaburzenia w funkcjonowaniu tarczycy

•       Zatrucie jadem kiełbasianym

•       Pierwotna marskość pochodzenia żółciowego

•       Kamica ślinianek

•       Niedorozwój gruczołów ślinowych

•       Reakcja odrzucania po przeszczepach szpiku

Radioterapia stosowana w przypadku guzów nowotworowych w obrębie głowy i szyi oraz chemioterapia może skutkować u pacjenta problemy z produkcją śliny co może się wiązać z powstaniem objawów Xerostomii. Małe mogą powodować zaburzenia czasowe, tak dawka 5200 cGy powoduje ciężkie nieodwracalne zmiany.

Najbardziej powszechne czynniki miejscowe, które powodują suchość to:

·         Palenie tytoniu

·         Użytkowanie protez zębowych

·         Oddychanie przez usta

·         Stres

·         Zawód związany w koniecznością długotrwałego mówienia: np. wykładowca, nauczyciel

Jakie mogą być objawy suchości?

U każdego, u którego podejrzewamy Xerostomie przede wszystkim konieczne jest zebranie obszernego wywiadu, który będzie obejmował wszystkie przyjmowanie przez pacjenta leki jest to  badanie podmiotowe. Musimy również przeprowadzić badanie przedmiotowe na które składa się: obraz kliniczny i badania ogólne

Mówiąc o obrazie klinicznym, mamy na myśli objawy takie jak:

•       Trudności w połykaniu, mówieniu, noszeniu protez

•       Przyklejanie się języka do podniebienia podczas mowy

•       Nieprzyjemny smak lub jego utrata

•       Szminka przywierająca do zębów

•       Brak śliny w dnie jamy ustnej

•       Pozostałości resztek pokarmowych na powierzchniach zębów

•       Ogólna bolesność jamy ustnej

•       Skłonność do owrzodzeń błony śluzowej i wtórnych zakażeń bakteryjno-grzybiczych

•       Popękana usta

•       Ból gardła i chrypa

•       Suchość błon śluzowych warg (wargi przyklejają się do siebie), policzków, języka – skóra jest napięta

Właściwie o większości tych objawów może poinformować nas pacjent, ale możemy to również zaobserwować oglądając dokładnie jamę ustną pacjenta.

Niestety nie  leczona Xerostomia może zwiększać ryzyko wystąpienia próchnicy, kandydozy lub ropnego zapalenia ślinianek.

                                                            

Badania ogólne, które ułatwią postawienie diagnozy to:

• badanie wydzielania śliny – sialometria [szybkość spływu śliny – przekraczająca 0,1ml/min oraz ilość śliny stymulowanej – przekraczająca 1ml/min]
• sialografia scyntygrafia
• ultrasonografia tkanek miękkich

Z związku z wykluczeniem niektórych chorób warto dodatkowo warto zlecić badania dodatkowe takie jak ogólne badanie moczu, badanie krwi, badanie oczu, badania obrazowe oraz biopsje gruczołu ślinowego.

Leczenie

W przypadku prawidłowego rozpoznania Xerostomii niezmiernie ważne jest leczenie. Leczenie powinno być nie tylko objawowe ale uwarunkowane w miarę możliwości leczeniem choroby podstawowej. Do takiego leczenia zaliczamy współprace z różnego rodzaju specjalistami.

Leczenie objawowe polega przede wszystkim na pobudzaniu wydzielania śliny i  nawilżaniem błony śluzowej.  

• Bodźce mechaniczne - żucie gumy do żucia, odpowiednie, bezcukrowe pokarmy
• Bodźce chemiczne – roztwór kwasu cytrynowego, który zwiększa wydzielanie śliny
• Środki nawilżające - sztuczna ślina – zmiękczenie, nawilżenie błony śluzowej przez płyny, pasty do zębów, spraye 
• Mleko krowie
• Profilaktyka próchnicy
• Częste popijanie małych ilości wody
• Leczenie infekcji grzybiczych jamy ustnej
• Siemię lniane do płukania

Aby wspomóc w leczeniu  Xerostomi można pacjentowi poprawić jakoś życia przekazując kilka wskazówek jak dbać i zapobiegać suchości jamy ustnej w domu.

• Pij duże ilości wody

• Brakującą ślinę możesz uzupełnić stosując preparaty nawilżające np. Xeros Dentaid, Biotene

• Pobudzaj wydzielanie śliny np. żując gumę do żucia

• Chroń zęby przed próchnicą

• Chroń jamę ustną przed pleśniawkami i przykrym zapachem np. poprzez dezynfekcje protez, utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej 

• Unikaj czynników, które mogłyby pogłębić suchość np. palenie tytoniu, picie alkoholu, oddychanie przez usta, stres

• Unikaj pokarmów ostrych, twardych. Zalecane są pokarmy takie jak zupy, jogurty, zawierające oliwę, sosy, kremy, owoce z dużą ilością płynów np. arbuz, melon, kiwi, ananasy(zawierają enzymy oczyszczające jamę ustną), lody.

• Chroń i nawilżaj usta

• W trakcie spożywania posiłków popijaj kęsy wodą

Paulina Mintzberg-Wachowicz